در سال‌های اول زندگی، شنوایی نقش مهمی در رشد اجتماعی، عاطفی و شناختی کودک دارد.

به‌طوری‌که حتی کم ‌شنوایی خفیف یا ملایم می‌تواند، رشد گفتار و زبان کودک را تحت تاثیر قرار دهد.

خوشبختانه در مواردی که کم ‌شنوایی تا سه ماهگی تشخیص داده می‌شود، می‌توان بر مشکلات شنوایی غلبه کرد.

انجام آزمون‌های شنوایی‌سنجی مانند تست oae، تست abr و assr در دوران نوزادی و تکرار آن به‌طور مرتب در سال‌های بعد خیلی مهم است.

علل کم‌ شنوایی در کودکان

کم ‌شنوایی یک نقص شایع در هنگام تولد است، از هر 1000 کودک، تقریبا 1 تا 3 کودک مبتلا به کم‌ شنوایی هستند.

اگرچه عوامل زیادی ممکن است منجر به کم‌ شنوایی شوند، اما تقریبا در 50% موارد، علتی برای آن پیدا نمی‌شود.

کودک ممکن است به کم ‌شنوایی مبتلا شود اگر:

  • نارس متولد شود
  • در بخش مراقبت ویژه نوزادان (NICU) بستری شود
  • زردی با بیلی‎روبین بالا داشته باشد، به‌طوری‌که نیاز به تعویض خون داشته باشد
  • داروهایی مصرف کند که ممکن است باعث کم شنوایی شوند
  • یکی از اعضاء خانواده از دوران کودکی مبتلا به کم ‌شنوایی باشد
  • چندین بار به عفونت گوش مبتلا شود
  • مبتلا به عفونت‌هایی از قبیل مننژیت یا سایتومگال‌ویروس (Cytomegalovirus) شود

در معرض صداها یا نویزهای خیلی بلند قرار گیرد، حتی برای مدت کوتاهی

چه زمانی بهتر است تست شنوایی نوزاد انجام شود؟

بیشتر نوزادانی که با کم شنوایی متولد می‌شوند، با  تست غربالگری شنوایی نوزادان (oae و aabr) در بدو تولد تشخیص داده می‌شوند.

اما در برخی از موارد، کم ‌شنوایی به‌دلایل مختلفی مانند عفونت‌ها، ضربه و نویزهای خیلی بلند بعد از مدتی بروز می‌کند.

محققین معتقدند بین دوران نوزادی تا نوجوانی احتمال ابتلا به کم‌ شنوایی بیشتر است.

بنابراین انجام تست شنوایی‌سنجی به‌طور مرتب در دوران نوزادی و کودکی مهم هست.

اکنون، غربالگری شنوایی برای تمامی نوزادان قبل از ترخیص از بیمارستان انجام می‌شود.

طبق برنامه تشخیص و مداخله زود هنگام (EHDI)، کم ‌شنوایی دائمی کودک باید قبل از 3 ماهگی تشخیص داده شود و خدمات مداخله‌ای برای او تا قبل از 6 ماهگی انجام ‌شود.

اگر برای نوزاد شما به هر دلیلی تست غربالگری شنوایی انجام نشده است، توصیه می‌شود که این تست در سه هفته اول برای او انجام شود.

اگر نتیجه آزمون غربالگری منفی (fail) بود، بدین معنی نیست که کودک شما حتما مبتلا به کم‌ شنوایی است.

به ‌علت این‌که وجود جرم یا مایع در گوش ممکن است نتیجه تست را تحت تاثیر قرار دهد. در این موارد اغلب دوباره تست تکرار می‌شود تا تشخیص اولیه تایید شود.

چنانچه نتیجه غربالگری شنوایی کودک شما منفی بود، انجام مجدد تست در ظرف 3 ماه مهم هست، برای این‌که بتوانیم درمان را بلافاصله شروع کنیم.

درمان کم شنوایی اگر قبل از 6 ماهگی شروع شود، می‌تواند خیلی موثر باشد.

برای کودکانی که به نظر می‌رسد شنوایی طبیعی دارند، بهتر است در 6 ماهگی و یک سالگی و هر زمانی که نگرانی در این مورد وجود داشت، ارزیابی شنوایی انجام شود.

اگر به ‌نظر می‌رسد که کودک شما مشکل شنوایی دارد، رشد گفتارش غیرطبیعی است یا گفتار کودک شما به سختی قابل‌فهم هست، حتما به پزشک مراجعه کنید.

علائم کم‌ شنوایی در نوزادان:

حتی اگر نتیجه غربالگری شنوایی نوزاد شما مثبت (pass) بود، بهتر است نشانه‌های شنوایی طبیعی را مشاهده و بررسی کنیم.

نشانه‌های شنوایی طبیعی در سال اول زندگی:

  • مشاهده رفلکس استارتل (بازشدن و دور شدن ناگهانی دست‌ها و انگشتان از بدن) یا از جا پریدن نسبت به صداهای بلند و ناگهانی
  • تا 3 ماهگی، کودک معمولا صدای والدینش را تشخیص می‌دهد
  • تا 6 ماهگی، کودک معمولا می‌تواند چشم‌ها یا سرش را به سمت صدا بچرخاند
  • تا 12 ماهگی، کودک معمولا می‌تواند برخی از صداها را تقلید کند و چندتا کلمه از قبیل «ماما» یا «بای بای» را بگوید
    هنگامی که کودک شما بزرگتر شد، علائم کم‌ شنوایی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
  • گفتار کم، غیرقابل‌فهم یا حتی بدون گفتار
  •  اغلب اوقات بی‌توجه است
  • به‌ نظر می‌رسد که نیاز دارد صدای تلویزیون بلندتر شود
  • به صداهای گفتاری جواب نمی‌دهد یا اشتباه جواب می‌دهد.

    کم‌شنوایی انتقالی

    بوسیله انسداد در انتقال صدا به گوش داخلی اتفاق می‌افتد.

    عفونت‌های گوش مهم‌ترین عامل این نوع کم شنوایی در نوزادان و کودکان می‌باشد.

    این نوع کم شنوایی معمولا ملایم، موقتی و با دارو یا جراحی کوچک قابل‌درمان است.

شنوایی‌سنجی کودکان

برای ارزیابی شنوایی کودکان از چندین روش می‌توان استفاده کرد، که بستگی به سن کودک، میزان رشد و وضعیت سلامتی کودک دارد.

در شنوایی‌سنجی (ادیومتری) رفتاری، شنوایی‌شناس با دقت واکنش و پاسخ کودک به صداهایی مانند گفتار کالیبره شده و تُن‌های خالص را بررسی می‌کند.

تُن خالص صدایی است که فرکانس مشخصی دارد، مانند یک نُت در کیبورد پیانو.

شنوایی‌شناس می‌‌داندکه کودک چند ماهه بوسیله حرکت چشم یا چرخش سر به صدا پاسخ می‌دهد.

یک کودک بزرگتر ممکن است در پاسخ به صدا یک قطعه اسباب‌بازی را جابجا کند و یک کودک کودکستانی ممکن است دستش را بالا ببرد.

کودکان می‌توانند، با فعالیت‌هایی مانند تشخیص تصویر یک کلمه یا تکرار آن کلمه به صدا‌های گفتاری پاسخ بدهند.

سایر آزمون‌ها برای ارزیابی شنوایی کودکان

اگر کودک شما به علت سن کمی که دارد، نتواند در شنوایی‌سنجی رفتاری به صداها پاسخ دهد، یا به علت مشکلات رشدی یا پزشکی قادر به انجام این نوع تست شنوایی ‌نباشد، شنوایی‌شناس می‌تواند مشکلات شنوایی را با بررسی عملکرد گوش، عصب‌ها و مغز بررسی کند.

آزمون پاسخ شنیداری ساقه مغز – تست ABR

برای انجام تست abr، هدفون‌های کوچکی در مجرای گوش و الکترودهای کوچکی (حسگرهایی که مانند برچسب‌های کوچک به نظر می‌رسند) پشت گوش‌ها و روی پیشانی قرار داده می‌شود.

صداهای کلیک مانندی (click) از طریق هدفون‌ها به گوش‌ها فرستاده می‌شود، و الکترودها پاسخ عصب شنوایی به صداها را ثبت و اندازه‌گیری می‌کنند.

کودکانی که سن‌شان کمتر از 6 ماه است، در هنگام تست می‌توانند بخوابند، اما بچه‌های بزرگتر ممکن است برای انجام این تست نیاز به داروی خواب‌آور داشته باشند.

هزینه تست abr در مراکز شنوایی‌ خصوصی حدود 120/000 تومان است. در مراکز دولتی هزینه این تست کمتر می‌باشد.

جواب تست ABR:

شنوایی طبیعی در این تست نمودار مشخصی دارد. در تفسیر تست ABR، اگر نتیجه این آزمون طبیعی باشد، نشان‌دهنده این است که گوش داخلی کودک و قسمت‌های تحتانی سیستم شنوایی (ساقه‌مغز) عمکرد طبیعی دارند.

در مواردی که نتیجه تست ABR غیرطبیعی باشد، ممکن است علامت کم شنوایی باشد، البته نتیجه غیرطبیعی ممکن است همچنین به دلیل مشکلات پزشکی یا مشکلاتی در اندازه‎گیری و ثبت نتایج باشد.

آزمون پاسخ پایدار شنوایی – تست ASSR

این تست شبیه به ABR است، در این تست نیز کودک معمولا باید بخوابد یا در هنگام تست کاملا آرام باشد.

در تست شنوایی ASSR صدا به مجرای گوش‌ها ارسال می‌شود و دستگاه بصورت کامپیوتری پاسخ‌های مغز به صدا را جمع‌آوری می‌کند.

بر اساس پاسخ‌های ثبت‌شده مشخص می‌شود، که کودک کم شنوایی ملایم، متوسط، شدید یا عمیق دارد.

این تست باید همراه با تست ABR (نه بجای آن) برای بررسی شنوایی کودک انجام شود.

آزمون پتانسیل برانگیخته مرکزی – تست CAEP

این تست شبیه به تست ABR است، در این تست نیز از هدفون‌ و الکترودهای کوچک استفاده می‌شود.

تست CAEP به شنوایی‌شناس این امکان را می‌دهد، که راه‌های شنوایی از ساقه‌مغز تا قشر شنوایی را بررسی کند.

این تست در هر سنی قابل‌انجام است و نیازی به همکاری کودک ندارد.

آزمون گسیل‌های صوتی گوش – تست OAE

برای نوزادی که خواب است یا یک کودک بزرگتر که آرام نشسته است، می‌توان این تست را سریع انجام داد.

ابتدا یک پروب (probe)کوچک در مجرای گوش نوزاد قرار می‌گیرد، صدا از طریق آن به گوش فرستاده می‌شود، سپس پروب پاسخ برگشتی از سلول‌های موئی خارجی را ثبت می‌کند.

سلول‌های موئی خا رجی در گوش داخلی قرار دارند.

در این تست ثبت پاسخ طبیعی (pass) بدین معنی است، که سلول‌های موئی خارجی عملکرد خوبی دارند.

بااین‌حال، در برخی موارد با وجود پاسخ طبیعی در تست oae کودک کم شنوایی دارد، به علت این‌که ممکن است سایر راه‌های شنوایی عمکرد طبیعی نداشته باشند.

بیمارستان‌ها و زایشگاه‌ها از تست aabr یا oae برای غربالگری شنوایی نوزادان استفاده می‌کنند.

اگر جواب تست غربالگری منفی (fail) بود، تست معمولا دوباره انجام می‌شود.

اگر نتیجه تست غربالگری دوباره منفی بود، کودک برای ارزیابی کامل شنوایی به کلینیک شنوایی ارجاع داده می‌شود.

آزمون تمپانومتری و رفلکس اکوستیک

تمپانومتری تست شنوایی نیست، اما روشی است که می‌تواند نشان دهد که آیا پرده صماخ هنگامی که صدا آهسته و فشار هوا در مجرای گوش اعمال می‌شود، به‌خوبی حرکت می‌کند.

این تست به تشخیص مشکلات گوش میانی از قبیل تجمع مایع پشت پرده گوش کمک می‌کند.

نتیجه تست تمپانومتری، نموداری به نام تمپانوگرام است.

تفسیر نمودار به این صورت است، که ثبت خط صاف در تمپانوگرام نشان‌ می‌دهد، که پرده صماخ حرکت نمی‌کند، ثبت قله در نتیجه تست معمولا نشان می‌دهد که پرده گوش حرکت طبیعی دارد.

تست رفلکس اکوستیک نشان می‌دهد که آیا گوش از طریق برانگیختن رفلکس به خوبی به صداهای بلند پاسخ می‌دهد.

در گوش سالم، این رفکلس به محافظت گوش در برابر صداهای بلند محافظت می‌کند.

برای این تست، یک پروب پلاستیکی نرم در مجرای گوش قرار می‌گیرد.

یک سری صداهای بلند از طریق پروب به گوش ارسال می‌شود و دستگاه ثبت می‌کند که آیا صدا باعث برانگیخته شدن رفلکس می‌شود.

سمعک و سایر مداخله‌های درمانی

از طریق درمان‌های دارویی و جراحی می‌توان به افراد مبتلا به کم شنوایی انتقالی کمک کرد، اما در کم شنوایی‌های حسی‌عصبی سمعک درمان اصلی است.

در کم شنوایی حسی‌عصبی، شایع‌ترین آسیب صدمه به سلول‌های موئی خارجی است.

درمان این نوع کم شنوایی استفاده از سمعک برای کودکان است.

برای تجویز سمعک در کودکان مارک یا مدل خاصی بهترین نمی‌باشد.

شنوایی‌شناس با توجه به نوع و میزان کم شنوایی و همچنین نیازهای شنیداری کودک‌تان به شما در انتخاب سمعک کمک می‌کند.

تجویز سمعک در کودکان معمولا دوطرفه است، به علت این‌که بیشتر کودکان کم شنوایی دوطرفه دارند.

درمان دیگر کم شنوایی کاشت حلزون است، این وسیله درمان کم شنوایی نیست، بلکه دستگاهی است که داخل گوش داخلی قرار می‌گیرد و صدا را مستقیم به عصب گوش می‌فرستد.

آن می‌تواند به کودکانی که کم شنوایی عمیق دارند و از سمعک بهره‌ای نمی‌برند، کمک کند.

برای این‌که کودکان کم شنوا خوب بشنوند و خوب صحبت کنند، علاوه بر استفاده از سمعک و کاشت حلزون، باید خدمات توانبخشی برای آن‌ها انجام شود.

خدمات توانبخشی برای این کودکان شامل تربیت شنوایی و گفتار درمانی می‌باشد.